این مقاله راهنمای نسبتا خوبی برای کسانی که مایل به اجرای طرح تولید علوفه از سرشاخه های خرمامی باشدکه می تواند دارای توجیه مالی و اقتصادی مناسبی باشد ضمن تشکر از زحمات نویسنده بروشور این دفتر آمادگی لازم در خصوص مشاوره و بررسی کامل این طرح اعلام میدارد.

مقدمه :

استان بوشهر در منطقه خشک و نیمه خشک کشور قرار دارد. موقعیت جغرافیایی استان و شرایط اقلیمی موجب گردیده که همواره کمبود بارندگی و خشکسالی های پی در پی بعنوان یک پدیده  در کنار تولید کنندگان بخش کشاورزی باشد و همین امر موجب بنیه ضعیف مالی اکثر قریب به اتفاق فعالین بخش و توجیه ناکافی تولید خصوصا در سالهای خشکسالی باشد. میانگین درازمدت بارندگی استان حدود 250 میلیمتر در سال می باشد که عمدتا با پراکنش بسیار نامناسب همراه است. همچنین شهرستانهای جنوبی استان دارای میانگین بارندگی بسیار پائینی بوده به طوری که امکان کشت دیم اکثر محصولات کشاورزی  مهیا نمی باشد. وجود این شرایط و عدم تکافوی منابع آبی موجب کمبود تولید و زراعت علوفه شده و نهایتا قیمت تمام شده تولیدات دامی را بالا می برد.

گروه ۱- طرح هاي توجيهي خدماتي وبازرگاني

گروه۲-طرح هاي توجيهي صنعتي

گروه ۳-طرح هاي توجيهي كشاورزي

اعضا ء و همکاران دفتر :

۱ - حسن مرادی کارشناس مدیریت صنعتی دارای ۱۵سال سابقه در ارزیابی و بررسی فنی -اقتصادی و مالی طرح های صنعتی -خدماتی و بازرگانی 

۲- علی محمد صمیمی کارشناس ارشد مدیریت از آمریکا

۳- علیرضا مصری کارشناس زراعت و باغبانی

۴- معصومه مرادی کارشناس ارشد تاریخ از دانشگاه شیراز

۵ - مريم شجاعت كارشناس صنايع غذايي از دانشگاه شيراز

۶ -  نرجس نجفی سروستانی کاردان حسابداری

در حال حاضر میزان تولید خرما از استان بوشهر در حدود یکصد و پنجاه هزار تن می باشد که تناه بخشی از این میزان تولید خرما به عنوان خرمای درجه یک شناخته شده و راهی بازارهای مصرف در داخل و خارج از کشور می شوند، به گفته تعدادی از متصدیان و مدیران واحدهای بسته بندی خرما بسته به نوع واریته خرما تنها رقمی بین ۳۰ تا ۴۰٪ خرمای خریداری شده از نوع درجه یک و بازار پسنده بوده و مابقی می بایست در صنایع تبدیلی به مصرف شیره خرما یا الکل و یا به عنوان خوراک دام شناخته و جداسازی شوند از آنجائیکه قیمت تمام شده خرما با توجهبه حجم بالا ضایعات افزایش می یابد بنابراین رقابت پذیری در بازار برای خرمای بوشهر دشوار و در صادرات نیز با چالش و مشکل جدی روبرو هستیم.

به عنوان مثال: خرمای صادراتی تونس، الجزایر و عربستان سعودی در بازار روسیه و سایر کشورهای آسیای مرکزی رقمی در حدود ۴ الی ۵/۴ دلار به فروش می رود این در شرایطی است که خرمای صادراتی ما در بازار همین کشورها بیشتر از ۵/۱ دلار به فروش نمی رود.

در طرح اصلاح نخلیات تلاش شده است میزان کیفیت خرما افزایش یافته و ضایعات و خرمای درجه دو به حداقل برسد، در حال حاضر میزان برداشت خرمای درجه یک حدود ۳۰ الی ۴۰٪ بوده که پیش بینی می شود پس از اجرای این طرح این رقم به ۷۰٪‌ درصد هم برسد و تنها ۳۰٪ خرمای درجه دو و ضایعات نخلیات داشته باشیم.

عنوان مقاله: نقش بسته بندي خرما در ارزش افزوده و ايجاد اشتغال

مقدمه:

            خرما ميوه است بي نظير كه داراي خواص و ويژگيهايي كه آن را از ساير ميوه ها متمايز مي سازد. درخت خرما يكي از مقدس ترين و قديمي ترين درختان ميوه شناخته شده است كه پيدايش آن به دوره دوم زمين شناسي و كاشت آن به شش هزار سال قبل از ميلاد مي رسد. در حال حاضر خرما در 5 قاره دنيا و در پيش از 30 كشور دنيا وجود دارد.

خرما به عنوان يك غذاي عمده و دسر داراي اهميت زياد و داراي ارزش غذايي بالايي مي باشد. درخت خرما در مناطقي رشد و توسعه پيدا مي كند كه ساير درختان و محصولات باغي درآن شرايط از امكان رشد و توسعه مناسبي برخوردار نيستند. توليد جهاني خرما در 30 سال گذشته افزايش يافته است. باغات و مزارع كوچك جاي خود را به نخلستانهاي مكانيزه و با تجهيزات بهتر و آبياري آسانتر مي دهد.

اهميت خرما:

خرما داراي ارزش غذايي بالا كه داراي مواد قندي درحدود 70% مي باشد علاوه بر آن خرما داراي رطوبت ، پروتيلن و چربيها، فيبرهاي خام، ويتامين ها و مواد معدني و آنزيم ها مي باشد كه هر كدام داراي اهميت ويژه اي در تغذيه مي باشد. بعضي خرما را به عنوان غذاي دوره بحران مطرح كرده اند. بحرانهايي مانند سيل، جنگ و خشكسالي و به عنوان غذاي اصلي اقشار محروم در كشورهاي جهان سوم از اهميت ويژه اي برخوردار است.

يكي از كارشناسان معروف جهاني خرما معتقد است يك دانه خرما و يك ليوان شير قادر است نياز غذايي يك نفر را در روز كاملا برطرف نمايد.

يكصد گرم خرما داراي 39/2 گرم مواد معدني ، 20/1 گرم پروتئين ، 22/1 گرم چربي، 37/2 ميليگرم انواع ويتامين ، 43/70 گرم قند . 64/1 گرم فيبر و 25 گرم آب مي باشد. درصد تشكيل دهنده مواد موجود در خرما بستگي زيادي به نوع خرما، شرايط جغرافيايي ، سن نخل، مراحل رشد و نمو عمليات بهزراعي نخلستان دارد.

خرما در ايران

كشور ايران با توليد تقريبا يك ميليون تن خرما در رده نخست جهان قراردارد. در ايران در حدود 400 رقم خرما شناسايي شده است. خرما از نظر سطح زير كشت رتبه پنجم در ميان محصولات مهم باغي كشور و از نظر توليد درحدود 7% كل توليدات باغباني كشور را به خود اختصاص داده است. استانهاي خوزستان، هرمزگان، سيستان و بلوچستان، بوشهر، فارس و كرمان از مناطق مهم توليد خرما در ايران مي باشند اما در ساير استانها نيز به صورت پراكنده خرما كشت مي شود.

خرما در استان بوشهر:

استان بوشهر با نزديك به 35 هزار هكتار نخيلات كه حدود 7 ميليون اصله نخل را در خود جاي داده است و با توليد 147 هزار تن 14% خرماي كشور را بخود اختصاص داده است در استان بوشهر 145 گونه مختلف خرما شناسايي شده است كه ارقام عمده آن به شرح زير مي باشد.

كبكاب 76%

زاهدي 3/8%

شهابي 3/4%

خاصويي 4%

ساير 4/7%

هر چند نوساناتي در توليد خرماي استان وجود داشته است اما همواره به عنوان محصول درجه اول باغي استان محسوب مي‌شده است.

ارز آوري و صادرات

قبل از جنگ هاي عراق عليه ايران و كويت اين كشور بزرگترين توليدكننده خرما در جهان بوده است ولي با از بين رفتن اراضي و نخلستانهاي اين كشور در طول اين جنگها كه منجر به بروز خسارتهاي دشدي شد عملا از سال 1371 ايران چه از تعداد اصله نخل، ميزان توليد و تنوع توليد در رديف اول جهان قرار گرفت ولي متأسفانه به رغم بيشترين توليد، صادرات و ارزآوري اين محصول مهم در مقايسه با رقباي صادر كننده خارجي بسيار اندك و ناچيز بوده است.

در حال حاضر ايران در مقام دوم صادرات خرما قرار دارد . ذكر اين نكته حائز اهميت است كه ارزآوري و گراني خرماي غيرايراني در اكثر موراد در بازارهاي بين المللي، مرغوبيت نوع و رقم خرماي آنها نمي باشد. حتي در مواردي از خرماي ايران بسيار پايين تر مي باشد بلكه رعايت اصول استانداردهاي تعيين شده در اين كشورها كه با لحاظ نمودن اصول صحيح و رعايت ضائقه مصرف كنندگان خود در اين امر توفيق بيشتري حاصل نموده اند.

براساس آمارهاي موجود در سال 85 ميزان خرماي صادراتي از استان بوشهر به خارج كشور 12000 تن بوده كه عمدتا به روسيه و كشورهاي آسياي ميانه صادر گرديد . در اين سال متوسط ارزش هر كيلو خرماي صادراتي بوشهر در بسته هاي 10 كيلويي يك دلار و در بسته هاي كوچك 5/1 تا 2 دلار برآورد گرديده است.

بسته بندي و صنايع تبديلي

خرما عمدتا به دو صورت قابل مصرف است كه بستگي زيادي به نوع واريته خرما ، ساير مشخصات آن دارد.

1 – فرآورده هاي خرما كه شامل فرآورده هاي صنعتي خرما مي باشد . عمدتا شامل شيره خرما، قند مايع و شكلات خرما، توليد سركه ، توليد الكل و خوراك دام از ضايعات اين محصول تهيه مي شود و مي گردد، كه با توجه به نوع فرآورده فرآيند توليد خاصي بر روي آن صورت مي گيرد. در زير به تعدادي از فرآورده هاي خرما اشاره مي گردد.

شيره خرما:

            يكي از فرآورده هاي مهم خرما ، شيره مي باشد كه از قسمت گوشتي خرماتهيه شده توليد و تهيه انواع شيريني ها، كيك و كلوچه و آب نبات مورد استفاده قرار مي گيرد كه ممكن است به روش طبيعي (تصادفي) ، خانگي و در مقياس صنعتي و نيمه صنعتي

خمير خالص خرما:

            توليد اين محصول از جنبه هاي ساده اي برخوردار است و نياز به دانش فني بالايي ندارد تاكنون تلاشهايي براي يك غذاي تركيبي مثل بادام ، نشاسته ، ذرت، شيرخشك، نارگيل، كره كنجد صورت گرفته است اما مصرف عمده خمير خرما در توليد شكلات، فرآورده هاي نانوايي و قنادي بوده است.

شهد خرما

            خرما با سير ميوه هايي كه با فشار دادن عصاره آنها گرفته مي شود متفاوت است . براي ساخت عصاره خرما براي حل كردن و رقيق نمودن مواد جامد قابل حل بايستي آب اضافه شود و همچنين قسمت عمده مواد رنگي آن گرفته شود و به صورت مايع غليظ شبيه عسل درآمده باشد شهد خرما تقريبا محتوي كليه موارد قابل حمل خرما مي باشد.

سركه:

            از ميوه خرما مي توان سركه با كيفيت بالايي تهيه كرد . براي تهيه سركه مي توان از خرما هاي خشك و درجه سه استفاده كرد از 15 كيلوگرم خرما حدود 80 ليتر سركه بدست مي آيد.

مرباهاي خرما:

            مرباها معمولا فرآورده هاي مشتق شده هستند. انواع مرباهاي خرما تجربه شده و يا به مرحله مصارف تجارتي رسيده شايد بيشتر توزيع فرآورده هاي انتخابي خرما بوده باشند در مراحل رشد خرما رطب براي ساخت مربا مناسب تر مي باشد. براي توليد مرباي خرما 55% خمير خرما 45% شكر و 1% اسيد سيتريك جوشانيده مي شود تا درجه بريكس به 66 تا 68 درجه برسد.

عرق تارونه :

            پوست تازه تارون داراي خواص متعددي است يكي از موارد استفاده تارون خرما تهيه عرق تارونه اي كه داراي عطر بسيار مطبوعي است و مصرف آن درااي ارزش دارويي و خوراكي است كه موجب رفع اسهال و دل درد مي شود.

الكل :

            يكي از فرآورده هاي مهم خرما الكل اتيليك است كه معمولا از ارقام نامرغوب خرما بدست مي آيد. توليد الكل بيشتر به عنوان يك محصول شيميايي با درجه 4 و خلوص متفاوت شناخته مي شود. در كشور ما اهداف طبي و صنعتي مهمترين دليل توليد الكل اتيليك مي باشد.

ساير فرآورده ها:

            از خرما فرآورده هاي زيادي قابل استحصال است كه مي توان از قند مايع، شيره خرما فراؤدره هاي تخميري، نوشابه خرما، انواع سسها و خوراك دام و همچنين ساير فرآورده هاي غير خوراكي مانند نئوپان و صنايع دستي نام برد كه در اين مختصر امكان بسط هر كدام وجود ندارد.

2 – بسته بندي خرما

            بسته بندي خرما يكي از مراحل بسيار مهم و اساسي براي تجارت خرما محسوب مي شود و مي تواند به انواع مختلفي تقسيم بندي شود به طور كلي شامل بسته بندي سنتي و صنعتي مي باشد هر كدام از اين بسته بندي ها بسته هاي مختلفي مثل بسته هاي فله سنتي، بسته هاي فله صادراتي و بسته هاي خرده فروشي توليد مي كنند.

اهداف و اهميت بسته بندي:

-    تبديل خرما به شكلي كه انتقال آن با روشهاي مختلف و وسايل حمل و نقل به سهولت امكان پذير باشد. نوع بسته بندي بايستي متناسب با روش حمل و نقل باشد.

-    افزايش تقاضا براي خريد محصول: بسته بندي مناسب با درنظرگرفتن سليقه مصرف موجب ارزش افزوده آن گرديده به طوري كه اختلاف قيمت بين بسته بندي با وزن كم و بسته هاي خرماي فله بسيار زياد است.

-    حفاظت و نگهداري براي مدت طولاني : اگر بسته بندي متناسب با نوع كيفيت ميوه ها مطابق با استاندارد جهاني و نيازهاي مصرف كنندگان انتخاب شود بسته بندي سبب حفظ رطوبت بويژه در ارقام تر و جلوگيري از خشك شدن خرما و از دست دادن كيفيت خرما مي گردد.

ايجاد اشتغال

            تجربه نشان داده است واحدهاي بسته بندي موجب اشتغال تعداد زيادي از نيروي آماده به كار شده اند. هر واحد بسته بندي خرما به ظرفيت 1000 تن به طور متوسط 60 الي 70 نفر فرصت شغلي دايم يا موقت ايجاد كرده است . هر چقدر حجم و ظرفيت بسته هاي خرما كوچكتر طراحي شوند علاوه بر ارزش افزوده بيشتر موجب ايجاد فرصت شغلي بيشتري مي گردد. بديهي است به ازاء ايجاد فرصتهاي شغلي درواحدهاي توليدي تعدادي فرصتهاي شغلي غير مستقيم ايجاد شده مي شود اين شغلها ممكن است در حمل و نقل و خدمات ايجاد كرده كه برآورد دقيقي از اين گونه فرصتهاي شغلي در دست نيست.

            در استان بوشهر 35 واحد بسته بندي خرما وجود دارد . ميزان جذب مواد خام مورد نياز اين واحد ها 52000 تن خرما و اشتغال ايجاد شده (دائم و فصلي) توسط اين واحدها در صورت استفاده صددرصد از ظرفيت اسمي خود نزديك به 2500 نفر مي باشد هر چند عمده اين واحدها خرما را در كارتن هاي 10 كيلويي توليد و به بازارهاي هدف ارسال مي دارد ليكن انتظار مي رود طي سالهاي آتي خرما را در دسته هاي كوچك تر و باارزش افزوده بالاتري به بازار عرضه نموده و در اين راستا موجب ايجاد ارزش افزوده بالاترين براي كشاورزان و توليد كنندگان و اشتغال بالاتري گردند.